Tội trốn thuế trong bộ luật hình sự 2017 và những quy định cần biết

Tội trốn thuế trong bộ luật hình sự 2017 là một trong những hành vi vi phạm nghiêm trọng, không chỉ gây tổn thất cho ngân sách nhà nước mà còn ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh lành mạnh. Việc nắm rõ các quy định pháp luật liên quan đến trốn thuế giúp các cá nhân và tổ chức tránh được những rủi ro pháp lý đáng tiếc.

Bài viết này của Luật sư Bình Chánh sẽ đi sâu phân tích các hành vi cấu thành tội trốn thuế, khung hình phạt tội trốn thuế theo quy định tại Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), cùng những lưu ý quan trọng để đảm bảo tuân thủ pháp luật.

1. Thế nào là tội trốn thuế trong bộ luật hình sự 2017?

1.1. Khái niệm và bản chất của hành vi trốn thuế

Trốn thuế là hành vi của cá nhân, pháp nhân lợi dụng những quy định hay sơ hở của pháp luật về thuế để không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ nộp thuế vào ngân sách nhà nước. Bản chất của hành vi này là nhằm chiếm đoạt một phần tài sản của nhà nước dưới dạng các khoản thuế phải nộp.

Điều 200 Bộ luật Hình sự 2017 quy định rõ rệt các dấu hiệu và mức độ để xác định hành vi trốn thuế có bị xử lý hình sự hay không. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để phân biệt hành vi trốn thuế với các vi phạm hành chính về thuế.

1.2. Các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Điều 200

Để bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế, hành vi vi phạm cần đáp ứng các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2017. Các dấu hiệu này bao gồm đối tượng thực hiện hành vi, mặt khách quan của tội phạm (hành vi cụ thể), mặt chủ quan (lỗi cố ý) và số tiền trốn thuế đạt đến ngưỡng nhất định.

Ngưỡng trốn thuế bao nhiêu thì bị khởi tố là từ 100 triệu đồng trở lên (đối với cá nhân) hoặc các trường hợp đặc biệt khác theo quy định pháp luật.

2. Các hành vi cấu thành tội trốn thuế thường gặp

Các hành vi trốn thuế bị xử lý hình sự rất đa dạng, bao gồm nhiều phương thức khác nhau nhằm che giấu, giảm thiểu hoặc không thực hiện nghĩa vụ thuế. Dưới đây là những hành vi phổ biến theo quy định của pháp luật hiện hành:

2.1. Vi phạm về hồ sơ khai thuế và đăng ký thuế

• Không nộp hồ sơ đăng ký thuế, hồ sơ khai thuế, không nộp các phụ lục kèm theo hồ sơ khai thuế theo quy định của pháp luật.
• Không xuất trình sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ và các tài liệu khác có liên quan đến việc xác định nghĩa vụ thuế khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
• Sử dụng chứng từ không hợp pháp; sử dụng bất hợp pháp chứng từ; sử dụng chứng từ, tài liệu không hợp pháp để hạch toán kế toán hoặc xác định số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn, không phải nộp.
• Khai sai với thực tế nhằm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được hoàn.

2.2. Sai phạm trong sử dụng hóa đơn, chứng từ và sổ sách kế toán

• Không lập hóa đơn khi bán hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật, ghi giá trị trên hóa đơn thấp hơn giá trị thanh toán thực tế của hàng hóa, dịch vụ đã bán.
• Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán giá vốn, khấu trừ, hoàn thuế hoặc giảm nghĩa vụ thuế.
• Thông đồng với người mua hàng, người bán hàng để khai giảm giá trị giao dịch, nhằm trốn tránh một phần nghĩa vụ thuế.
• Lập chứng từ, sổ sách kế toán sai hoặc không đúng với thực tế giao dịch nhằm giảm số tiền thuế phải nộp.

2.3. Khai sai thông tin đối với hàng hóa xuất nhập khẩu

Đối với hàng hóa xuất nhập khẩu, hành vi trốn thuế thường thể hiện qua:

• Khai sai số lượng, chủng loại, trị giá hàng hóa tại các tờ khai hải quan.
• Nhập khẩu hàng hóa không khai báo, hoặc khai báo không đúng với mục đích sử dụng để hưởng các ưu đãi thuế không đúng quy định.

Các hành vi này nếu gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước từ 100 triệu đồng trở lên sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

3. Khung hình phạt đối với tội trốn thuế theo quy định hiện hành

Khung hình phạt tội trốn thuế được quy định cụ thể tại Điều 200 Bộ luật Hình sự 2017, áp dụng tùy thuộc vào số tiền trốn thuế và các tình tiết tăng nặng liên quan.

3.1. Hình phạt áp dụng đối với cá nhân phạm tội

Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự, cá nhân phạm tội trốn thuế sẽ phải đối mặt với các mức phạt như sau:

• Khung 1: Phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm, nếu trốn thuế với số tiền từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế mà còn vi phạm.
• Khung 2: Phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 1.500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 03 năm, nếu trốn thuế với số tiền từ 300.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng hoặc tái phạm nguy hiểm.
• Khung 3: Phạt tiền từ 1.500.000.000 đồng đến 4.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm, nếu trốn thuế với số tiền từ 1.000.000.000 đồng trở lên.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

3.2. Trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại

Điều 200 Bộ luật Hình sự 2017 cũng quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại phạm tội trốn thuế. Các khung hình phạt bao gồm:

• Khung 1: Phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng nếu trốn thuế với số tiền từ 200.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng; hoặc trốn thuế dưới 200.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội này.
• Khung 2: Phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng nếu trốn thuế với số tiền từ 300.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng hoặc tái phạm nguy hiểm.
• Khung 3: Phạt tiền từ 3.000.000.000 đồng đến 10.000.000.000 đồng nếu trốn thuế với số tiền từ 1.000.000.000 đồng trở lên.

Ngoài ra, pháp nhân thương mại còn có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực.

3.3. Các tình tiết tăng nặng và ngưỡng định tội danh

Các tình tiết tăng nặng bao gồm tái phạm nguy hiểm, trốn thuế có tổ chức, sử dụng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt. Những tình tiết này có thể đẩy khung hình phạt lên mức cao hơn. Ngưỡng số tiền trốn thuế để bị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với cá nhân là từ 100 triệu đồng và pháp nhân thương mại là từ 200 triệu đồng. Trường hợp chưa đạt ngưỡng này nhưng đã bị xử phạt hành chính về trốn thuế mà vẫn vi phạm cũng có thể bị khởi tố hình sự.

Chi tiết hơn về các dấu hiệu pháp lý này, bạn có thể tham khảo thêm tại Dấu hiệu pháp lý của tội trốn thuế.

4. Những lưu ý quan trọng để đảm bảo an toàn pháp lý về thuế

4.1. Cách phân biệt trốn thuế và tránh thuế

Một điểm quan trọng mà nhiều người thường nhầm lẫn là giữa “trốn thuế” và “tránh thuế”. Tránh thuế (tax avoidance) là việc sử dụng các kẽ hở hoặc quy định pháp luật để giảm thiểu số thuế phải nộp một cách hợp pháp. Ví dụ như tận dụng các ưu đãi, miễn giảm thuế mà pháp luật cho phép.

Ngược lại, trốn thuế (tax evasion) là hành vi cố ý vi phạm pháp luật để không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ thuế. Đây là hành vi bất hợp pháp và sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật, bao gồm cả xử phạt hành chính và xử lý hình sự.

4.2. Thời điểm cần tham vấn tư vấn luật sư chuyên môn

Trong các vấn đề liên quan đến thuế, việc tham vấn luật sư chuyên môn là hết sức cần thiết. Bạn nên tìm sự hỗ trợ của luật sư trong các trường hợp sau:

• Phát hiện sai sót trong hồ sơ khai thuế hoặc có nguy cơ bị nghi ngờ trốn thuế.
• Nhận được thông báo kiểm tra, thanh tra thuế từ cơ quan chức năng.
• Có nhu cầu cơ cấu lại hoạt động kinh doanh để tối ưu hóa nghĩa vụ thuế một cách hợp pháp.
• Khi bị cáo buộc về hành vi trốn thuế và có nguy cơ bị xử lý hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự 2017.

Luật sư sẽ giúp bạn đánh giá tình huống, đưa ra lời khuyên pháp lý chính xác và đại diện bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bạn trước cơ quan nhà nước.

Tội trốn thuế trong bộ luật hình sự 2017 là một tội danh nghiêm trọng, đòi hỏi các cá nhân và pháp nhân phải hết sức cẩn trọng trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế. Việc nắm vững các quy định của Điều 200 Bộ luật Hình sự, nhận diện rõ các hành vi cấu thành tội phạm và luôn tuân thủ pháp luật là yếu tố then chốt để tránh được những rủi ro pháp lý.

Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến nghĩa vụ thuế hoặc cần tư vấn về các vấn đề pháp lý khác, đừng ngần ngại liên hệ với Luật sư Bình Chánh qua Hotline 0931 222 515 hoặc truy cập website https://luatsubinhchanh.vn để được hỗ trợ kịp thời và chuyên nghiệp.

*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế cho tư vấn pháp lý chuyên sâu. Do tính chất đặc thù và các tình tiết riêng biệt của mỗi vụ việc, giải pháp thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào hồ sơ và bối cảnh pháp lý tại từng thời điểm. Để nhận phương án tối ưu cho trường hợp của mình, Quý khách vui lòng liên hệ trực tiếp Luật sư Khắc Long để được hướng dẫn cụ thể.